Bioło wdowa

Miyndzy kartkami starego „Żywota wszystkich świyntych”, jaki mi łostoł po starce Maryjce, znojd żech mocka kartek zapisanych ołowkiym jejich handszriftym. Som to pospisywane jakiś opowiostki i bojki o morach, strzigach, diobłach i inkszych straszkach. Niy wszystko sie do odczytać, bo to poniszczone i wytarte, ale i tak tego dużo. W najbliższym czasie byda Wom posyłoł te bojki, ale musza to po naszymu przerobić. Starka Maryjka, wielko ślonzoczka, zapisowała to czystom polszczyznom, chocioż nom za dziecka łosprowiała te opowiostki po naszymu. Nikere se przipominom, jak my jom słuchali w zimowe wieczory, a najbardzij radzi my słuchali dycko tych bojek w kerych źli ludzie byli pokorani, a dobrzi nagrodzyni, tak jak to dycko w bojkach bywo.
Dzisioj poczytejcie o jednym zdarzyniu, bezmała prawdziwym.
Rzecz dzioła sie wtedy, jak lasy dzisiejszyj Marjanki siongały daleko i szyroko. Na jego połnocnyj stronie stoła mało drzewiano chałupka, w keryj miyszkała wdowa z dwiyma cerami. Jak jeszcze żył jeji chop, kery był kowolym, przijyżdżało do kużnie mocka młodych karlusow, kerzi radzi by pozolyciyli z piyknymi cerami. Niyjedyn by sie ożyniył u kowola, ale łone były fest wymyślate i czekały na galana z bogatego domu, kery by ich wywioz do wielkigo swiata. Na biydoka ze wsi, kery by ich do roboty w polu zaprawiył, niy łobejrzały by sie.
Jednego, słonecznego, jesiynnego dnia, jak jejich matka poszła do wsi do chorego, cery sie straciyły. Ludzie godali, że bez wieś jechali cygony i je porwali. Wdowa jak wrociyl;a do chałupy zastała jom połotwiyrano i pusto. Długo potym siedziała na gonku przed chałupom, zamyślono i wpatrzono w puste miejsce po swojich piyknych cerach. Mijały miesionce, a wdowa durch czekała w nadzieji, kiedy obie wrocom nazod. Z dnia na dziyń marniała w oczach z tyj wielkij zgryzki, aż jednego dnia umrzyła. Dobrzi ludzie pochowali jom na kerchowie przi kosciele.
Za pora lot ludzie ze wsi, kerzi pod wieczor chodziyli po chrost do lasa, widzieli przi opuszczonyj kowolowyj chałupce, na łonce, jakoś paniczka cołko po biołu. Wyglondała tak jak by na kogoś czekała i szpacyrowała pomału tam a nazod. Bioły klajd, w kery była obleczono wyglondoł choby był z pajonczyny utkany, abo z mgły wieczornyj, zaś gymba zasłaniało bioło chustka i żodyn niy umioł jom poznać.
Ludzie tłumaczyli se to tak, że to musi być duszyczka od tyj wdowy, kero czeko nadarymnie na powrot swojich porwanych cerek. Jednak żodyn potym nigdy wiyncyj tych kowolowych cer niy widzioł. Przepadły jak kamiyń w rzyce.

Gryjtka

Za dziołchy to żech czynsto chodziyła po szkubaniu, bo dycko przi tym było mocka uciechy, Schodziyły sie baby, dziywki, a i synki z cołkij wsi i było wesoło, bo sie rostomajnte gupoty robiyło przi tym szkubaniu.

Jednyj zimy tyż szkubali my w takij drzewianyj chałupie pod lasym i zebrało sie pora dziołchow. Jednyj sie zachciało pić i okozało sie, że gospodorzom wody braklo w kiblu. Studnie ni mieli na placu i chodziyli do żrodełka, kere było za kerchowym w losku. Ćma było i zimno na dworze, a niy było takigo żeby mioł opowoga iść po ta woda bez kerchow, bo tam bezmała straszyło.

Jedna z dziołchow zaczła sie smioć i godo, że to synki sie przeblykajom i straszom. Wziyna kibel i gorczek do nabiyranio i poszła, a wszyjscy kerzi byli w tyj chałupie czekali ze strachym kiedy lona wroci. Gryjta – tak miała na miano ta dziołcha – przeszła przez kerchow i żodnego niy trefiyła po drodze, toż uradowano nabrała pełny kibel wody i wraco do chałupy. Naroz ujrzała przi fortce z kerchowa jakoś zjawa odzioto biołom płachtom, toż nic yno ze śmiychym podeszła i serwała tyj zjawie ta płachta. Wlazła do izby z biołom płachtom w rynce i z minom zwyciyzcy godo do synkow: „no i co niy udało sie wom te straszynie Gryjtki…?”

Karlusy yno na sia sie podziwali, ale do śmiychu im jakoś niy było.

Niy twało piyńć minut, jak pod łoknym słyszom jakiś jynki i narzykanie. Zjawa z kerchowa prziszła i zachrapiałym głosym prosi żeby ji oddać ta bioło płachta, kero przi cmyntarnyj fortce serwała Gryjtka. Wszyjscy kerzi w izbie te piyrzi szkubali skamiynieli ze strachu i bladzi niy poradziyli słowa wypedzieć, a odważno Gryjtka zaroz zesłabła i na delowka klapła. Żodyn niy poszoł dudom i wszyjscy zostali na noc w tyj drzewianyj chałupie. O spaniu niy było godki, bo ta zjawa cołki czas błagała o ta płachta aże do czasu, kiedy piyrszy roz kokot zapioł. Rano ze strachym porozchodziyli sie do swojich chałup. Gryjtce zaś poradziyli, żeby szła na fara i ksiyndzu to opowiedziała.

Farorz doradziył Gryjtce, żeby o tyj samyj godzinie poszła na kerchow oddać ta płachta tyj niyszczyńśliwyj duszyczce. Gryjtka z wielkim strachym poszła na tyn kerchow. Ta zjawa już na nia czekała i kozała iść za sobom ku jednymu grobie i pedziała co mo dziołcha zrobić, potym zaroz straciyła sie z oczow. Gryjtka musiała ta bioło płachta wstyrczyć do dziury w grobie. Jak to zrobiyła, to tyż wyciongła rynka obciynto aż do łokcia. Dziołcha została bez rynki i niy wydała sie nigdy, ale żyła jeszcze długo i kożdego na wsi ostrzygała, żeby se niy robiyli takij opowogi jak łona.

Sowizdrzoł

Za czasow jak na naszych ziymiach panowali ksionżynta opolscy, Pon Bog chcioł skorać bogatych panow za krziwda, kero chłopom wyrzondzali. Zesłoł na nasza okolico sromotne grzmoty i blyskawice. Trzaskało i blyskało wtedy bez trzi dni i dwie noce. Mocka wtedy zgorało chałup i dworow od tych bogoczy. Biydota tam wtedy niy uciyrpiała, bo przeważnie mieli niski chałupki i na dokłodka przi kożdyj rosła lyska, a tam kaj lyska stoji, to nigdy blyskawice niy pierom. Uciyrpioł jednak nasz kościoł drzewiany, kery stoł na kympce. Została yno po nim kupa biołego hasio. Ludzie lamyńcili co jedyn to bardzij, ale z tego nic niy wyszło. Toż jedyn taki mondrzejszy chłop wsiowy padoł, że wystawiymy nowy, murowany kościoł, kery już niy zgore. Wszyjscy sie we wsi śnim zgodziyli i kożdy doł tela piniyndzy, na wiela go było stać. Potym jeszcze uradziyli, że bydom wszyjscy włosnymi rynkami tyn nowy kościoł stawiać i robota nic ich niy bydzie kosztować. Jednak okozało sie, że chocioż tela chynci majom, to niy styknie, bo trza jeszcze tysionc talarow żeby skończyć tyn nowy koscioł.

Żył tyż w tyj wiosce jedyn taki chop, kery wszystko dycko umioł załatwić i na wszystko umioł znojść lyk. Godali na niego Sowizdrzoł. Toż poszli do niego ci nojstarsi, żeby jako poradziył, co majom zrobić. I padoł im wtedy, że sie ni majom starać, bo łon te tysionc talarow som wyłoży. Podziwali sie ci starsi na niego z politowaniym, bo przeca wiedzieli że krom małyj chałupy i konska pola przi nij, nic nimo. Prawie taki bogaty jak wiynkszość wsiowych. Sowizdrzoł jednak mioł łolyj w łepie i zaczon chodzić po wszystkich inkszych wsiach dołokoła i rozprawiać, że mo gospodarstwo i tysionc zwierzont do sprzedanio. Kupa ludzi przichodziylo do niego, żeby kupić te jego gospodarstwo. Kupcy chcieli oglondać te zwierzynta i całe te niby wielki gospodarstwo, ale Sowizdrzoł był mondry i czekoł na jakoś grubszo ryba. Bele jakimu pachołkowi przeca niy sprzedo. Znojd sie jedyn taki bogocz, kery aże z pod Opolo przijechoł. Spisali umowa i tyn bamber zapłaciył za kożde zwiyrza jednego talara. Potym jak szli oglondać te zwierzynta, Sowizdrzoł zakludziyl go do zegrody za stodołom, kaj mioł stoć ul z pszczołami.

Tukej mocie tyn tysionc zwierzont.. ! – padoł do bambra.

Kupiec stanył choby mu kery w pysk strzelił i niy wiedzioł co poczonć. Sowizdrzoł mu wyklarowoł, że umowa jest umowom, a niy yno swinie i krowy som zwierzyntami, ale pszczoły tyż. Kupiec wol niy wol musioł sie z tym zgodzić, że wpod w taki sidła sowizdrzołowe.

Tak ludzie we wsi mogli ukończyć budowa kościoła, a Sowizdrzoł szoł i gwizdoł.

Mora

Jedyn chop, Paul mu było, kery był wdowcym ożyniył ożyniył sie z wdowom z drugij wsi za lasym. Dzieci nimioł ani łon ani ta młodo jeszcze wdowa, toż fest sie mieli ku sobie i dobrze im szło możno z poł roku. Potym sie odmiyniło i chop widzi, że coś sie dzieje z jego babom.
Dycko o dwanostyj w nocy baba sie kajs traciyła. Pora razy Paul wachowoł w nocy, ale dycko przed samom połnocom spani go sromotne brało, toż usnył i niy wiedzioł co sie dalij dzieje. Obudzieł sie dycko kole poł jednyj i nigdy baby w łożku niy zastoł. Zawzion sie jednak żeby to wybadać, toż roz przed spaniym zrobiył se mocnyj bonkawy i wypiył po kryjomu, co by sie baba niy kapła. Przed połnocom udowoł, że spi twardo i widzi, że baba stowo z łozka i idzie przed siebie, toż łon po cichutku wyloz i idzie za niom. Baba yno idzie przed siebie prosto do lasa. Paul se pomyśloł, że możno idzie do swojij mamulki, kero za tym lasym miyszko, abo tyż spotyko sie po kryjomu z jakim kochankiym, o kerym łon niy wiy. Rostoliczne myśli łaziył po głowie Paula.
W połowie lasa baba stanyła kole takigo jednego stroma i czekała.
Za chwilka trzi razy puchocz zahukoł i wtedy przistompiyła ku stromie i zaczła go obłapiać, ale tak go fest ściskała choby go udusić chciała. Chop cały wystraszony dziwo sie co tyż łona wydziwio i przipomniało mu sie, że go odradzali sie śniom żynić, bo bezmała swojigo piyrszego chopa udusiyła.
Odegnoł jednak te złe myśli i dalij podglondo ta baba, co tyż to wydziwio.
Jedna obiyło na zygarze, to baba ustała, puściyła tyn strom, obrociyła sie i poszła ku chałupie. Powtorzało sie to tak kożdo noc i Paul czuł, że niy wytrzimie sniom delij. Wiedzioł, że jego baba to mora, kero dusi po nocach, to mo we krwi i trza i jakoś pomoc.
Wybroł sie do tego lasa i znojd tyn strom, ku kerymu ta jego baba chodzowała. Ścion go i koniym przismyczył na swój plac.

Prziszła połnoc i Paul zas wachowoł co teraz bydzie. Dwanoście wybiło na zygarze baba stanyła i rzynie ku lesie. Jak prziszła w te miejsce i ujrzała yno łodziymek po swojim stromie, padła na nim trupym – umarła.
Paul nadarymnie wydziwioł, bo myślol, że babie pomoże, a łon jom dokludziył do śmierci.
Trzeci roz sie już niy ożyniył, a ludzie ze wsi daleko mijali jego gospodarstwo, bo boli sie tego stroma, kery leżoł na jego placu.
Paul go niechoł w spokoju na pamiontka, bo chocioż jego drugo baba łokozała sie morom, to jednak przoli sie festelnie bez colki poł roku.

Błyndne łogniki

Niy roz starsi ludzie ze wsi godali o błyndnych ognikach, kere pokazujom sie nogle grzysznikom i rostomajntym ożyrokom, kerzi późno w nocy wrocajom dudom. Jak taki człowiek ujrzoł tyn łognik, zapominoł o wszystkim. Taki błyndne łogniki poradziyły smykać po rostolicznych krzokach, łonkach, gorkach, lasach i barzołach. Ci kerym sie to przitrefiyło niy zdowali se sprawy po czym sie chodzi i niy czuli żodnego bolu, abo tyż hycu czy zimna. Dopiyro jak tyn błyndny łognik sie straciył, czary przestały działać i wtedy dopiyro czuło sie boł, zimno i przemynczynie po takij koszmarnyj nocy.

Ale niy zawsze taki posmykany człowiek rano sie łobudziył, bo zdarzało sie czasym, że takigo grzysznika błyndny łognik zakludziył na taki barzolaste trzynsawisko i tam niyszczynśnik sie topiył.

W naszyj wsi miyszkoł tyż jedyn taki chachor, Ernest mu było na miano. Niydbalec śniego był i na dokłodka ożralec, kery piył gorzoła na umor. Wszystko co zarobiył poradziył przepić i jak wracoł do chałupy, biył swoja baba i dziecka. Niyroz uciekali przed nim do somsiadow, bo ich goniył i groziył, że wszystkich pozbijo. Jego szwigra mu czynsto godała, że przidzie na niego sprawiedliwość kijsik, ale łon se z tego nic niy robiył i śmioł sie ze wszystkich, kerzi go straszyli utopcami i błyndnymi łognikami. Roz to go nawet jego szwager chcioł wystraszyć, bo żol mu było tych dziecek. Przeblyk sie z jednym somsiadym w biołe płachty i zawachowali sie na niego pod lasym. Jak szoł kole połnocy naprany, to wyskoczyli na niego i hiby mu spusciyli pasami. Nic to jednak niy pomogło i Enst dalij robiył swoji.

Jednego razu jednak Enst niy prziszoł dudom i piyrszy roz mogli sie wszyjscy wyspać w spokoju. Jak go rano zaczli wszyndy szukać, to znojdli yno jego tasza z werkcojgym mularskim na skraju trzynsawiska i ślady po jego szkarbołach, kere kludziyły prosto na barziny, kaj żodyn nimioł opowogi wlyźć.

Za pora dni, jak ludzie niyskoro przechodziyli kole tych moczarow, ujrzeli człowieka do połowy zapadnytego w barzinie, kery zamiast oczow mioł w głowie dwa jasno – modre łogniki. Człowiek tyn fechtowoł rynkami i pokazowoł w strona swojij chałupy, a przi tym wymowioł dwa słowa: „błydne łogniki…!...błyndne łogniki…!”

Była to na pewno pokutujonco dusza tego ożyroka Ensta.

Zaś jego baba, kero tela przi nim wyciyrpiała, za dwa lata wydała sie za jednego wdowca tyż z naszyj wsi, kery był dobry do nij i do pasiyrbow. Dziecka sie wyszkoliły i wyszły na ludzi, a błyndne łogniki bezmała dalij sie pokazujom nad barzołami.

Był roz jedyn biydny, ale szprytny sztudynt, kerymu zmierzło sie sztudiyrowanie. Zamiast sie uczyć „trzimoł nogi pod stołym” i cołki czas kombinowoł jak by sie tu zbogacić. Ciepnył w końcu te nauki i poszoł na wander. Jak tak wandrowoł, stanył w jednyj wsi i poszoł do bogatego siedloka. Niy zastoł jednak gospodorza w doma, bo pojechoł po drzewo do lasa. Była yno jego baba, kero była trocha po zadku. Spytała sie sztudynta kim jest i skond prziszoł. Pedzioł i że jest biydnym sztudyntym i że prziszoł z Paryża. Łona zrozumiała, że jest z „paradiza”- niby z raju zmarłych. Sztudynt widzi z kim mo do czyniynio, toż nic jom niy poprawio yno idzie śniom do kuchnie, kaj go zaprosiyła. Tam mu kozała siednyć przi stole i zaczła łosprawiać, że przed trzema latami umrził i jeji piyrszy chop, a że był bardzo dobry i pobożny, to na pewno jest w raju. Spytała sie czy go aby niy spotkoł tam. Sztudynt jon wypytować jak sie nazywo i jak wyglondo. Powiedziała mu, że blank ajnfach go idzie poznać, bo był świdraty. Wtedy sztudynt padoł, że go niy yno widzioł, ale zno go bardzo dobrze, ale pedzioł tyż zaroz, że sie tam mo okropniście źle, że jest biydny i nimo co jeść i yno czeko na to co mu kamraci dajom. Babie sie żol zrobiyło i pedziała, że chyntnie by mu co posłała, eli by niy był taki dobry i zanios by mu coś. Sztudynt prawi, że musi tam nazod iść, to z miłom chyńciom mu weźnie, to co mu pośle. Gospodyni zaczła lotać po izbach i pakować nojlepsze koszule i ancugi od drugigo chopa, dała piniondze, jodło i picie do paczki. Ledwo to dźwignyć poradziył tyn sztudynt.

Jak gospodorz wrociył z lasa, baba mu wszystko połosprowiała. Chop sie zaroz kapnył co jest grane i widzi, że baba sie dała nabrać, toż gibko siod na najlepszego konia i puściył sie za sztudyntym. Tyn jednak był na tela szprytny i cały czas sie do zadku łoglondoł, czy ktoś za nim niy jedzie. Jak zejrzoł z daleka chopa na koniu galopować, to gibko schowoł paczka do krzokow, wzion łopata i zaczon udować robotnika i kopoł dziura przi drodze.

Gospodorz stanył kole niego i pyto sie, czy nie widzioł czasym jakigo człowieka iść z wielkim paketym. Ja widzioł żech – padoł sztudynt – prawie przed chwilom wloz do tego lasa. Chop poprosiył, żeby mu konia przitrzimoł, bo na tyj mokryj łonce pod lasym może sie utopić i pryndzyj go piechty dogoni. Sztudynt poczekoł aże chop sie schowie w lesie, siod gibko na konia z paketym i odjechoł.

Jak gospodorz prziszoł nazod, wiedzioł co sie stało i musioł piechty wrocić dudom. Baba sie go pyto kaj tego konia łostawiył, to łon i pedzioł:

- Ach wiysz, doł żech konia tymu młodymu człowiekowi żeby warcij tyn paket zawioz tymu twojimu piyrszymu chopowi.

- Wiedziałach , że mosz dobre serce – pedziała baba, kero była trocha „po zadku”

O jednym mulorzu

Dzioło sie to bardzo downo tymu w Rowniu, kedy ta wieś była jeszcze malo i stoła tam karczma przi drodze kole rzyki. Chłopy z tyj wsi radzi w tyj kaczmie przesiadowali i popijali piwo do późnyj nocy. Miyszkoł tyż w tyj wsi taki mulorz, kery umioł gibko i dokładnie murować, toż roboty mu nigdy niy brakowało. Brali go do roboty z inkszych wsi i dobrze mu płacili za jego robota. Po robocie szoł dycko do wspomnianyj kaczmy i tam poradziył niyroz wszystko co zarobiył utyrmanić z kamratami.
Roz tyż miarka przebroł i te popijani piwa przeciongło sie do nocy. Miyszkoł po drugij stronie Rudy i z kaczmy szoł na przimo przez łonki, kaj mioł już swój chodnik wydeptany prosto na mostek przez rzyka. Tym razym jednak ujrzoł na łonce jakiś swiatełko pod lasym i szoł prosto na nie, bo mysloł, że to w jego chałupie w izbie sie świyci. Niy doł pozor i straciył swój chodniczek z pod nog, bo te swiatełko go zbamonciło. Za chwilka sie światełko straciyło i teraz niy wiedzioł w kero strona iść. Chodziył tam i nazod w kołko po tyj podmokłyj łonce i niy umioł trefić na ta drożka ku mostku. Był już fest zmochany i wystraszony, że mu trefi noc przesiedzieć na mokryj łonce, toż klynknył w tym lynku na łoba kolana i zaczon rzykać na głos. Prosiył Ponboczka o przeboczynie i przirzekoł na wszystkich świyntych, że już wiyncyj niy bydzie piył piwska, ani gorzołki i noga jego niy stanie w tym szynku nad rzyczkom, ale żeby mu Ponbog yno pomog dudom trefić. Po tym rzykaniu poderwoł sie z ziymi zaczon na nowo szukać tego mostku na rzyce, no i rychtyk musioło mu pomoc te rzykanie, bo znojd za chwilka tyn mostek. Juzaś klynknył przed tym mostkiym i zaś zaczon rzykać żeby mu świynci pomogli szczyńśliwie przyńść na drugo strona. Niy dziwota, że nimioł pewności, bo mostek był wonzki, zrobiony z poru desek przibitych do kolikow wbitych do dna. Jak szczyńśliwie przyńdzie to obiecowoł kapliczka wybudować przi drodze do wsi i wiyncyj sie niy obejrzy na piwo.
Jak był w połowie rzyki mostek sie pod nim zarwoł, bo deski były już nadpruchniałe i wpod do Rudy. Spamiyntoł sie w tyj zimnyj wodzie i zaczon klonć wiela wlazło na cołki świat i wszystkich świyntych, że mu niy uwierzyli w jego obiecki. Wrzeszczoł na cołki głos, że prawie bydzie pił dalij i do kaczmy chodziył. Brzyg jednak w tym miejscu był wysoki i ni mog sie z wody wydostać, toż szoł w doł rzyki aż zaszoł do drugij wsi i tam dopiyro wyloz w miejscu kaj ludzie krowy przeganiali na drugo strona i był brzyg niski. Trwało to jednak długo, te nocne wandrowanie po rzyce i ludzie kerzi już rano szli krowy przeganiać, widzieli go takigo utoplanego i zaczli uciekac przed nim, bo myśleli, ze to utopek ze rzyki wyłazi. Nic niy pomogło chocioż wołoł żeby mu kery kabota pożyczoł, bo jest mulorzym z Rownia i zimno mu jest siarońsko.
Od tego czasu jednak sie trocha poprawiył, bo niy przesiadowoł w kaczmie do ćmoka, ale uciekoł dudom po jasnoku.

Wykiwany grof

Dzioło sie to w Bełku, w czasach jak ta wieś należała do wielkigo grofa, szkota Johna Baildona. Był on fest poważany i szanowany przez wszystkich ludzi, kerzi w Bełku miyszkali, bo interesowoł sie chłopami, kerzi do niego noleżeli i czynsto odwiedzoł ich przi robocie w polu. Miejscowych fachmanow rzymieślnikow, kerzi mieli przi swojich chałupach małe warsztaciki, tyż odwiedzoł i doradzoł jak powiynkszyć warsztat i pomogoł im nowe maszyny sprowadzić, żeby sie tela niy narobić. Mioł grof tyż syna Artura, kery nimioł takigo poważanio jak łojcieć, bo już mioł inkszo natura. Poradził łon biczym przistrzelić chłopowi, kery niy symnył przed nim czopki, jak przejyżdżoł bryczkom przez wieś. Jeździył łon tyż na biołym koniu miyndzy polami, łonkami i napasztowoł dziołchy, kere siano suszyły. Jednym słowym żodyn go niy ciyrpioł. Jak tak roz jechoł z gornego na dolny Bełk miyndzy polami, ujrzoł chłopa, kery pole łoroł koniym piykniejszym niż jego siwek, to tyż poczuł sie poniżony i zachciało mu sie tego konia mieć, choćby niy wiym co. Śloz ze swojigo konia i prziszoł ku gospodorzowi i takimi słowami sie do niego odzywo:
- Słuchej chłopku ! Chciołbych wiedzieć, kery z nas poradzi lepij cyganić. Idymy o weta i kery wygro, tyn dostanie konia.
Chłopu niy bardzo sie to podobało, bo wiedzioł, że z młodego grofa jest gizd i kombinator, toż yno kiwoł głowom i słuchoł, ale w końcu sie zgodziył. Grof myśloł, że jest szprytniejszy od chłopa, to padoł żeby chłop piyrszy coś wymyślił, som zaś kombinowoł, że bydzie mioł za to wiyncyj czasu na wymyślynie wiynkszego cygaństwa. Chłop zaczon opowiadać : - Jak żech był mały, to mojimu łojcu uciykła pszczoła z ula i kozoł mi jom znojść, chycić i prziniyść nazod do ula. Chodziył żech za niom po polach i łonkach, ale nikaj żech jom niy znojd. Myśloł żech, że już jest po mie, bo jak jom niy prziniesa, to hiby mie niy minom, ale prziszło mi do głowy, że som jeszcze dwa miejsca, kaj moga jom znojść – niebo i piekło. Toż niy czekoł żech na nic yno ida nojprzod do nieba, widzioł żech tam stoły pełno dobrego jodła i siedzieli za nimi same chłopy, ale pszczoły żech niy znojd. Ida do piekła i tam żech ujrzoł moja pszczołka, jak furgała nad stołym z proznymi talyrzami. Siedzieli tam same grofy i ksionżynta, a tyś grofie siedzioł miyndzy nimi. Grof Artur sie znerwowoł i jak niy ryknie na chłopa, że to niyprowda, jak może tak cyganić, ale spomiarkowoł sie, że przeca o to szło weta, ale już było za niyskoro. Musioł chłopu dać swojigo śiwka i piechty iść nazod na folwark.
Przeca o to sie rozchodziło, żeby tak ocyganić, co by drugi niy uwierził.
Tak to udało sie chłopu z Bełku, wysztrychyć grofa na dudka.

O formonie, kery z diobłym trzimoł


Downo tymu, jak łosprowiała
mi starka, w jednyj wsi kole Orzesza miyszkoł formon, niyjaki Francik Grabara.
Był to porzondny chop, na kerego zawsze szło liczyć, ale godali ludzie, że z diobłym trzimie, skuli jednego
zdarzynio. Budowoł jakiś chłop nowo chałupa i Francik woziył mu cegła na
budowa. Jeździył po po nia do cegelnie aż do Stanowic przez las, za kerym była
mało wioska w takij mokryj dolinie.
Przejechać bez ta wieś było
sromotnie ciynżko, bo droga przez nia była gliniasto, pełno dziur w kerych
sztyjc woda stoła, nawet wtedy chocioż długo niy padało. Ludzie z tyj wsi niy
dbali o nic, a o naprawianiu drogi ani słyszeć niy chcieli. Wiydli lyniwe życi i nawet swojich polow niy
obrobiali, znani byli z chacharstwa i yno czekali kogo by osnorzić z dobytku.
Formoni niychyntnie przez ta wieś jeździyli i niyjedne
przeklyństwo z gymby wypuściyli skuli tyj złyj drogi, ale była to najkrotszo
droga do wspomnianyj cegelnie, jak tyż do Rybnika, kaj czynsto na torg
jeździyli,
Było prawie po wiynkszych dyszczach, jak Francik Grabara
mioł prziwiyź ostatni szub cegły tymu
gospodorzowi co budowoł. Było tych cegeł poł sztuska wiyncyj niż dycko woziył,
ale niy opłocało sie jechać dwa razy, toż na jedyn roz to Francik zaladowoł, bo
konie mioł dobre to sie niy boł, że niy uciongnom, tela że go ta zło droga
szterowała. Trefiyło już doś niyskoro po
połedniu przejyżdżać bez ta wieś i jak był prawie w pojstrzodku drogi koła z
jego rafioka tynyły coroz głymbij, aż
wreszcie wpod pod same osie i konie niy poradziyły dalij fory ruszyć.
Francik poganioł wiela poradziył te swoje konie i za kerymś szkubnyciym
rozsypało sie zadni koło na dokłodka złego. Ludzie z tyj wsi prziszli ku Francikowi,
ale żodyn sie niy ruszył z miejsca, żeby mu pomodz tyn woz wyciongnyć, stoli i
prziglondali sie, jak formon som sie morduje z zaladowanom forom, a jak sie
koło rozlecjało, to sie na cołki głos śmioli z Francika. Niy znojd sie ani
jedyn, żeby mu pożyczoł koła do wozu, musioł som cołko cegła rozladować kole
drogi, a niy było to tak ajnfach, bo musioł to nosić dwadziescia metrow dalij,
kaj niy było marasu. Było już cima, jak mu sie udało z proznym wozym i o trzech
kołach dudom ruszyć. Ciepnył yno przeklyństwo na złych ludzi, kerzi mu pomodz
niy chcieli. Przijechoł niyskoro w nocy dudom i baba już czekała wystraszono na
niego, kaj tak długo zabawiył. Poszoł zaroz do somsiada, żeby mu pomog rano po
ta cegła zajechać. Somsiod tyż przezywoł na tych bezdusznych ludzi z tyj wsi,
jak usłyszoł co Francika spotkało. Jeszcze ćma było jak wyruszyli dwiyma forami
do tyj wsi. Jak przejechali las, to im dech chyciyło, bo zamiast wsi ujrzeli
wielki stow w tym miejscu. W nocy cołko wieś sie zapadła i znojdła sie pod wodom.
Złych ludzi na spaniu zaloło, a Francik prziznoł sie somsiadowi, że w tych nerwach
pedzioł tym ludziom: „a niych was tu na dobre zatopi w tyj dziurze !”
Cołko wieś sie straciyła, źli ludzie zostali pokorani, a
Francikowi od tego czasu żodyn w droga niy wlazowoł.

Cebulowa posada

W jednyj wsi pod Rybnikiym, zaroz po piyrszyj wojnie swiatowyj musieli wybrać nowego fojta, bo tyn co przed tym rzondziył niy wrociył z wojny.

Ludzie wybrali niyjakigo Alojza Cebule, bo chop był nojwyższy ze wsi i niy brakowało mu filipa w łepie, tela że był fest biydny, no i kichol mioł taki choby zimiok. Żeby sie tyn nos tak w oczy niy ciepoł, zapusciył se Alojz fonsisko i podkryncoł go tak ku nimu. Niy wiela to pomogało, bo końce fonsa gynał pokazywały tyn feler i jak zaczon na zebraniu wsiowym przemowiynie, to ludzie sie durch śmioli, a łon poważnie dalij godoł i nic go to niy szterowało.

Fojt mioł wiela do zrobiynio we wsi, bo jak to po wojnie, wszystkigo brakowało, toż musioł pokozać, że jest ludziom potrzebny. Komedyje jednak z tym nowym fojtym było co niymiara. Niy poradziył pisać, ani czytać, to Cebula wymyślił se tako rzecz: - jest po wojnie, to wszystki stare papiorziska urzyndowe, gminne ksiyngi niy bydom potrzebne, bo wszystko trza robić od nowa. Jednego dnia spakowoł wszystki akta do wielkigo miecha, zaciepnył na pleca i zanios do swojij chałupy na gora. Byłyby tam możno wiecznie leżały, ale starostwo w Rybniku chciało od fojta lista rekrutow z łostatnigo poboru do wojska, kero niydowno była do gminy wysłano. Ale jak wiymy, fojt niy poradziył czytać i niy wiedzioł jaki tyn akt z tego cołkigo miecha wybrać, to tyż musioł zapłacić sztrofa do starostwa. Tak było pora razy, co keryś roz chcieli po nim jakiś akta we starostwie, zawsze kończyło sie to zapłacyniym sztrofy przez fojta, kery sztyjc był goły skuli tego. Jak już mu sie to zmierzło, to za kerymś razym wzion na pukel cołki tyn miech ze swojij gory i zasmyczył na starostwo. Jak tam prziszoł to wloz do urzyndu podatkowego i ciepnył tyn cołki miech pod biorko tymu urzyndnikowi. Urzyndnik wejrzoł na Cebule z wiyrchu na doł, bo niy wiedzioł o co sie rozchodzi. Dopiyro jak mu cebula padoł, żeby se som wybroł z tego miecha tyn papiorek o kery im idzie, chyciył tyn miech i łupnył nim we fojta. Wszystki akta rozsuły sie po cołkim biorze. Cebula nic niy padoł, yno zaś wszystko pozbiyroł nazod do miecha i postawiył na biorko. Niy wiadomo jak by sie to skończyło, ale na szczyńści wloz do biora starosta. Wtedy dopiyro Cebula padoł, że przinios wszystki papiory z gminy, żeby se tyn urzyndnik wybroł te, za kere łon sztrofa płaciył, bo skuli tego musi w takich połotanych galotach chodzić, że ich na rzici niy umi utrzimać, co taki ciynżkie skuli tych łat. Pokozoł mu dziurawe szkarboły i padoł, że tu do miasta szoł po bosoku, żeby ich niypotrzebnie niy niszczyć, dopiyro przed starostwym je obuł, bo przeca niy pasuje do biora po bosoku lyźć.

Starosta sie roześmioł i padoł: - Panie Cebula ! Jo wom obiecuja, że już ani jednyj sztrofy niy zapłacicie, bo od jutra pośla do waszyj gminy nowego fojta. I tak Alojz Cebula straciył fajno posada.

Niywierno lipsta

Kole wsi Palowice w lesie jest stow doś głymboki o kerym starzi ludzie godajom, że w nocy nima co kole niego przechodzić, bo tam straszy.
Bardzo downo tymu miyszkała we wsi kole lasa, jedna dziołcha co miała Maryjka na miano. Sama yno z ojcym miyszkała w małyj chałupce, bo mamulka umarła przi jeji urodzyniu. Jak miała szesnośćie lot rozmiłowała sie w jednym synku ze wsi, kerymu Francik było. Karlus tyż fest przoł Maryjce i poważnie myśloł, że sie śniom ożyni, to tyż jak Maryjce było osiymnoście lot, dali se słowo że bydzie na niego czekała, bo łon pojedzie w świat zarobic trocha grosza, żeby im niczego niy brakowało i mogli żyć szczyńśliwie ze sobom.
Francik chcioł yno jednego, żeby mu dotrzimała wierności, do czasu aże przijedzie nazod i pożegnali sie z płaczym, jak to dycko u zamiłowanych w sobie ludzi idzie uwidzieć.
Niy trwało wiyncyj jak z poł roku, jak do wioski wrociył młody i szykowny karlus, kery wojsko odsłużył. Pamiyntoł Maryjka, jak ta była malutkom, niyopiyrzonom dziołszkom i teraz jak jom ujrzoł w kościele, to jom poznać niy poradziył, co tak piykno sie z nij frela zrobiyła.
Postanowiył, że niy popuści aże jom dostanie. Zaczon jeździć na koniu do lasa kole jeji chałupki i tak zabiygoł, aże Maryjka tyż głowa do niego straciyła i zapomniała o obiyckach, kere Francikowi dała. Nowy karlus zaczon sie coroz bardzij kryncić kole nij i obiecywać dziołsze, że sie śniom ożyni, aż ta ulygła i stała sie jego kochankom. Niydługo potym umrził jeji tatulek, kerego strom w lesie przitrzasnył i po pogrzebie karlus zaczon spować z Maryjkom. Do roku urodziył sie synek, a jego łojcieć dalij zwlykoł z weselym.
Po trzech latach Francik wrociył ze swiata do wsi i piyrsze kroki skierowoł do swojij lipsty Maryjki, kero durch zapomniała o nim. Dech i chyciyło jak go ujrzała w dźwiyrzach. Francik jak ujrzoł dziecko na jeji rynkach i za chwilka jego tatulka, kery siedzioł przi stole, zapłakoł i zwyrtnył sie na piyńcie. Wyloz z chałupy i w tyj wielkij zgryzce poszoł do lasa ku stawie i utopiył sie w nim.
Karlus, kery Maryjki zbamonciył zostawiył jom ze syneczkiym i pojechoł kańś w niyznane. Maryjka tyż niy poradziyła delij żyć z takom krziwdom, kero wyrzondziyła Francikowi, poszła do lasa wroz ze swojim synkiym, wskoczyła do stawu i utopiyli sie.
Wieczorami, ludzie, kerzi przechodziyli kole stawu widzieli klynczeć na brzegu pora młodych ludzi, obleczonych jak do ślubu, kerzi płakali, a miyndzy nimi mały syneczek, kery sie tulył do młodyj pani.
Godajom ludzie, że to Francik ze zowitkom Maryjkom.

Dziwne zdarzyni

Jednymu chopu z naszyj wsi przitrefiył sie taki fal: Przijechoł na swoji pole wczas rano, żeby rozkidać gnoj, kery pora dni nazod nazwoziył pod zaoranie. Patrzy i na samym końcu pola siedzi se na kupie gnoja jakiś czlowiek blank sagi. Bardzo sie tymu dziwowoł, co tyn człowiek robi na jego polu i na dokłodka durch sagi, chocioż fest zimno było. Człowiek tyn mioł długo siwo broda. Jak chop prziszoł ku nimu, żeby sie spytać co tu szuko na jego kupce gnoja, brodocz sie piyrszy odezwoł. Prosiył żeby mu chop przinios ze swojij chałupy jaki stare lonty do lobleczynio, no i żeby mu tyż fajka przinios swiyżo nabikowano tabakom, bo chce se zakurzić. Za to obiecoł powiedzieć chopu co go czeko na bezrok i bydzie mu bardzo wdziynczny za to.

Chop zamiast spełnić te życzynie, zaszoł do wioski i sprowadziył na te pole pora inkszych chopow i policyjanta. Jak prziszli na te pole, to tyn istny tam durch siedzioł se spokojnie na tyj kupie gnoja. Jak go wszyjscy obstompiyli, pogładziył sie po tyj długij brodzie i spokojnym głosym padoł: Dobry człowieku ! nima żech z tego świata i wcale sie was niy boja, wiym, że mi niy poradzicie nic zrobić. Tak jak żech ci obiecoł, teraz przepowiym ci twoja prziszłość.

Powiym ci że czekajom cie same niyszczyńścia na bezrok. Baba ci ciynżko zachoruje, koń ci zdechnie, a na koniec ty som w strasznych mynkach pońdziesz z tego świata.

Jo chcioł wszystko zrobić, co yno jest w mojij mocy, żeby wszystki te niyszczyńścia od ciebie odegnać, ale tyś sie pokozoł wielkim niygodziwcym i chcioł żeś mie zawrzić w hereszcie, a możno i zabić, postompiył żeś jak niy człowiek. Stykło yno spełnić moji życzynia i wszystko by sie cofło od ciebie.

Ludzie i policyjont, kerych chop skludziył, tak sie wylynkali tyj przedmowy, że zapomnieli godki przez jakis czas i mysleli że to jakiś zły śnik. Jak sie spamiyntali że to sie dzieje doprowdy, tego sagigo człowieka z siwom brodom już niy było na kupie gnoja. Pokiwali yno głowami i ze smutnymi minami rozeszli sie dudom.

Chop myśloł, że to jakiś wandrus chcioł go yno naciongnyć, ale te nogłe jego zniknycie dało mu do myślynio i połosprowioł to w doma swojij babie. Ludzie ze wsi mijali ich teraz z daleka i niydługo potym rozchorowała sie baba i umarła. Zaś w jedna letnio burza, pizła do chałupy blyskawica i zaczło sie polić na gorze, kaj trzimali obiyli. Chop chcioł gasić, ale tak go poparziło, że w ciynżkich mynczarniach umrził za pora dni w lazarecie.

Tak to już jest, jak sie niy wierzi w dziwne zdarzynia, kere i w dzisiejszych czasach majom miejsce, a my udowomy, że nic niy widzymy.

Utopek