1.

Stokrotka pospolita - ( Bellis perennis ) - nazwa łacińska

Gynsipympek - nazwa gwarowa

„ Chocioż za bardzo niy woniosz,

I za piykny żeś nima –

Za to kwitniesz wczas na wiosna,

Jeszcze lecykaj jest zima.

Śniega leżom jeszcze płachty,

A ty sie niy bojisz,

Do nieba se śmiało patrzysz

I sztajfny od mrozu stojisz!”

2.

Niezapominajka błotna – (Myosotis palustris) – nazwa łacińska

Żabi oczka - nazwa gwarowa

„Tam na łonczce pod lasym,

Na samym krajuszku potoczka-

Rosnom i do nas mrugajom,

Jasno-modre Żabi oczka.

Dzieci je rade targajom

Do wazonikow wstyrkajom.”

3.

Fiołek wonny - (Viola odorata) – nazwa łacińska

Fiołek wonioncy - nazwa gwarowa

„ Ty Attisowy - mały kwiotku!

Co tak piyknie kwitniesz w maju.

Niy jedno żeś widzioł od spodku,

U tych kerzi sie przajom.

Ty ni możesz przeca za to,

Że kwitnyć ci w lesie trefiyło.

Kebyś tak piyknie niy wonioł,

Dziecek by wcale niy było!”

4.

Siódmaczek leśny - (Trientalis europaea) – nazwa łacińska

Siodmok bioły - nazwa gwarowa

„ Pod gynstymi świyrkami w lesie,

Kaj światła bardzo malutko.

Stojom se siodmoki biołe,

Na ciynkich nożkach, prościutko.

Choć do szkoły niy chodziły,

Na rachowaniu sie tyż znajom.

Bestoż wszystkie od nich kwiotki,

Siedym biołych płatkow majom.”

5.

Konwalijka dwulistna, majownik – (Majanthemum bifolium) – nazwa łacińska

Majowniczek dwalistkowy - nazwa gwarowa

„ Dycko w maju, w naszym lesie

Majowniczka woń sie niesie.

Dziołchy rade go zbiyrajom

I do włosow se wstyrkajom.

Karlus woniym tym skuszony,

Iść za dziołchom jest zmuszony.

Czasym nawet tak sie zdarzy,

Że sie znojdzie przed ołtarzym.”

6.

Czworolist pospolity - (Paris quadrifolia) – nazwa łacińska

Trująco jagoda - nazwa gwarowa

(roślina chroniona, trująca)

„ Trujące jagody, sztyry listki majom,

Strzigi, baby- czarownice,

W Czornym lesie je zbiyrajom.

Potym w nocy przi miesionczku,

Robiom śnich napoje

I z Utopkiym po stojonczku,

Popijajom se we dwoje.”

7.

Widłak goździsty - (Lycopodium clavatum) – nazwa łacińska

Widlok Babimor - nazwa gwarowa

( roślina chroniona)

„W mokrych lasach tu nad Rudom,

Rosło tego bardzo dużo.

Teraz prziszły inksze czasy,

Przerzodziyły sie nom lasy.

Widlok czasym kajś schowany,

Za pniokiym wiekowyj sosny,

Przez ludzi niy szanowany

Niy doczeko sie już wiosny.”

8.

Kopytnik - (Asarum europaeum)

Kopyciok - nazwa gwarowa

(roślina chroniona, lecznicza)

„ Jak chopy za mocka gorzoła popijali,

To starka do lasa po kopyciok gnali.

Potym nalywka sie naszykowało

I ożyrokom wypić sie dowało.

Najgorszymu pijusowi tak to pomogało,

Że zaroz gorzołki, mu sie odechciało.”

9.

Kruszczyk szerokolistny -(Epipactis latifolia)

Szyroki listek (zmyrszczok) - nazwa gwarowa

(roślina chroniona)

„ Szyroki listek, na słońcu suszony,

Do fajfki Utopek bikuje.

Potym pomału jest wykurzony,

Bo to mu nojlepij smakuje.

Rośnie łon w lesie kaj som barzoły,

A Strzigi go tam wachujom.

Utopek se kurzi i jest wesoły,

A łone z radości tańcujom.”

10.

Kokoryczka wielokwiatowa - (Polygonatum multiflorum )

Kokorka leśno - (nazwa gwarowa)

( roślina chroniona, lecznicza )

„ Szła do lasa Dorka, szukać Kokorka,

Myśliwca - po drodze spotkała.

Po co Kokorka? Powiedziała Dorka,

Jak teraz karlusa już miała.”

11.

Rosiczka okrągłolistna - (Drosera rotundifolia)

Koprusznik ( Rosicznik ) - nazwa gwarowa

( roślina pod ścisłą ochroną)

„ Na Szpyndlowych barzołach, przi stawie,

Miyndzy torfym i żurowinami

Listeczki klejym namazoł prawie

Rosicznik,kery żywi sie muszkami.

Kuleczki słodziutkie, jak rosa malutkie,

Kopruchow i muszki tak kuszom

A te maszketniki gupiutkie,

Do listkow przilepić sie muszom.”

12.

Fiołek polny, Bratek polny - (Viola arvensis)

Siyrotki - nazwa gwarowa

( roślina lecznicza)

„ Po żniwach na rżysku, miyndzy snopkami,

Skryte jak małe dziecka pod keckami,

Jakiś niypozorne kwitnom kwiotki,

Trzi majom kolory , to som Siyrotki.

Niy starejcie sie boroczki malutki,

Przidom starka zbierom was do tytki,

Potym w kajsterce wysuszom na gorze

I teju z was zrobiom w zimowyj porze.”

13.

Storczyk szerokolistny - (Orchis latifolia)

Kukowka - nazwa gwarowa

(roślina chroniona)

„ Na Hanysowyj łonce, przi samyj przikopce

Rośnie se piykny kwiotuszek liliowy.

Liście mo żagate, takie szyrokie

I woń taki mo waniliowy.

To ślonski storczyk, nasza Kukowka,

Tak piyknie w maju nom kwitnie.

Miejsce wybiyro se kole stowka

I w trowie sie kryje dość szprytnie.”

14.

Grzybienie białe - (Nymphaea alba)

Mamałuszki ( Wodno leluja) – nazwa gwarowa

( roślina chroniona, lecznicza)

„ Na stawie Gichta, przi tatarczuchach,

Szyroki liście sie ścielom.

A miyndzy nimi, na długim sztyngielku,

Doś wielki kwiotki sie bielom.

To Mamałuszki prawie sie rozbiyły,

Wodne leluje tyż na nie godajom.

Piyknie nom stow nasz prziozdobiyły,

Nad nimi już ćmiyle furgajom.”

15.

Bagno zwyczajne, Bagno - (Ledum palustre)

Bagnyć - nazwa gwarowa

(roślina chroniona,lecznicza)

„Na mole, na wancki i inksze chrobajstwo,

Starka nojlepszy lyk miała.

Miyndzy lonty do szranku, no i w komodzie,

Dycko bagnyć dowała.”

16.

Żywokost lekarski - (Symphytum officinale)

Kosztyfoł - nazwa gwarowa

(roślina lecznicza)

„ Na rantach, przikopach i łonkach przi Rudzie,

Kosztyfołoł nojlepij sie czuje,

Znali go dobrze downiejsi ludzie,

I nas dzisioj czynsto ratuje.

Od kaszlu miodziki śniego pijymy,

A korzyń boloki nom goji.

Co jeszcze umi, niy wszyjscy wiymy,

Ale w dochtorskij ksionżce to stoji!”

17.

Rumianek pospolity - (Matricaria chamomilla)

Kamelki - nazwa gwarowa

( roślina lecznicza)

„ Tyn kwiotek już znomy od urodzynio,

I ani o nim godać niy trzeba.

Bo co o nim momy do powiedzynio,

To nawet Świyńci wiedzom z nieba!

Dzisioj w aptykach lykow tela momy,

Że czynsto o Kamelkach zapominomy.

A Starka godała, że nojlepsze lyki-

Som te z łonki – z Bożyj aptyki.”

18.

Babka lancetowata - (Plantago lanceolata)

Babski listek - nazwa gwarowa

(roślina lecznicza)

„Babski listek znocie ? Przeca znomy!

Som wonzki i szyrokie , dobrze pamiyntomy.

Te jedne, to sie za dziecka zbiyrało

I tymi kwiotkami sie strzylało.

Zaś te szyroki, jak sie szłapa przewalyło,

To sie gibko w te miejsce prziłożyło.

Starka dycki łobie babki zbiyrali,

Suszyli , parzyli i przi kaszlu popijali.”

19.

Rozchodnik ostry - (Sedum acre)

Świyntojański ziele - nazwa gwarowa

(roślina lecznicza)

„ Na pioskowyj gorce, kaj słońce sie opiyro,

Malutki zielinki ze starkom żech zbiyroł.

W doma śnich Starka wianuszek zrobiyli

I na gwoździu za łoknym powiesiyli.

Choć sie niy podlywało i nic niy robiyło,

Na Świyntego Jona, za łoknym sie żołciyło.

Tak piyknie zakwitło Świyntojański ziele,

I kwitło tak mono jeszcze dwie niedziele.”

20.

Jaskółcze ziele, Glistnik - (Chelidonium maius)

Krew Pana Jezusa - nazwa gwarowa

( roślina lecznicza)

„ Jak sie urwie listek, abo kwiotek,

Krew z tego ciecze pomarańczowo.

Biere sie to i gibko dzieciom,

Na brodowki dowo.

Choć zaroz tego niy widać,

Ale trza dować z tydziyń jaki

A po łoszkliwych brodowkach,

Zostanom yno małe znaki.”

Autor wierszykow i malonkow : Bogdan Dzierżawa