Kiej żeście tu trefiyli na ta utopkowo strona, to tyż trocha wom o sobie połosprowiom.
Urodziył żech sie doś downo tymu, to tyż mom już swoji lata i po ślonsku poradza godać i pisać, bo jak to prawiom - ślonsko godka żech z mamulczynym mlykiym wycyckoł.
Miyndzy Wielopolym a Rybnikiym płynie rzyka Ruda i kole nij blisko my miyszkali. Za pryndko żech sie wyrychlił na tyn Boży świat, bo niyspokojne to były czasy. Jeszcze roku żech nimioł, jak wojna wybuchła i cołki te dzieciynce lata mioł żech poskokane. Taty do nimieckigo wojska sciongli i niy mog żech sie śnim bawić, to tyż nojwiyncyj sie mnom starka Maryjka zajmowała, mamulka mojij mamy. Starzik Francik, chop od nij umrził jak mojij mamie było dwanoście lot, toż znoł żech go yno ze starczynego opowiadanio i ze fotografki, kero dycko na wertiku u starki stoła.
Starka Maryjka i Starzik Francik
Moja mamulka Lucka
A tukej sztyroletni bajtel Bogdan z młodszom siostrom Bozynom
Szkoła podstawowo tyż żech skończył we Wielimpolu i na dokłodka dwa razy chodziył żech do piyrszyj klasy. Roz do nimieckij szkoły, a drugi roz juz po wojnie do polskij. Miało to dobre strony, bo mało jest takich co sie poradzom pochwolić, że dwa razy dostali tyta piyrszoklasisty.
Ze starkom żech dycko nad Rzyka Ruda chodzowoł i to ona mi piyrszo o utopkach łosprowiała. Gizdy to musiały być wielki z tych utopkow i boł żech sie ich siarońsko. Co łoni poradziyli ludzi po barzołach posmykać i rostomajntych dziwow powyrobiać, to niy do wiary było, a jednak wierził żech festelnie w te starczyne opowiostki. W rzyce Rudzie wtedy była czysto woda jak kryształ i co my nad niom szpacyrowali, to żech sie dycko pytoł starki, kaj łone sie kryjom że ich niy widać. Starka ciyrpliwie mi tuplikowała, że one sie umiom zamiyniać w rybka, żaba, raka abo w salamandra i nigdy niy wiadomo kiedy na brzyg jako żaba wyskoczy i stanie przed nami utopek w czerwonym szakieciku. Dopiyro na wieczor, jak sie zećmi, to te gizdoki wylazujom z wody, żeby ludzi straszyć. Toż broł żech se to do serca i w kożdym plusku żaby upatrowoł żech jego sprawka. Utopki tyż poradziły utopić na dobre nawet wielkigo chopa, jak yno przidzie mu na to chyńć, a co dopiyro takigo bajtla, jak jo żech wtedy był, toż boł żech sie som nad Ruda chodzić. Jednak jak żech mioł sześć lot, wybznył żech po kryjomu nad rzyka z mojim kamratym Zigmontym, kery był tak stary jak jo - i kwiotki my targali nad samym brzegiym. Wody wtedy chrubo leciało w Rudzie, bo było to po wielkich dyszczach. Tyn mój kamrat pyrtnył mie do wody, bo chcioł wiedzieć czy poradza pływać. Uciyk potym z bekiym du dom, jak widzioł, że pod woda żech sie straciył. Szczyńści, że mie wtedy taki młody karlus wyretowoł, kery prawie szoł brzegiym z roboty i widzioł jakiś rynce i nogi na zmiana przewrocajonce sie w gibkim nurcie. To było moji piyrsze spotkanie z utopkiym na żywo i potym już cołki życie mioł żech przez niego pocechowane i niy szło sie od niego uwolnic.Do dzisioj sie to ciongnie za mnom.
We Wielopolu miyszkali my pod lasym, za hanysowymi stawami w kerych miyszkoł utopek Magierka.
Piyrszo z lewyj siostra Irka, Mamulka, siostra Bożynka, Starka i jo. Fotografka zrobiono pod lasym w Wielopolu w 1948roku.
Dwa lata niyskorzij wyglondoł żech tak:
To tyż jak w roku 1993 Radio Katowice ogłosiyło konkurs „Po naszymu, czyli po ślonsku", zgłosiył żech sie tyż, żeby opowiedzieć o utopku „Magierce", kerego moja starka Maryjka w boncloku przeniosła z rzyki Rudy do hanysowych stawow. Musiało sie podobać te moji opowiadanie, kiedy utopek zakludziył mie do finału i zostoł żech bez to laureatym tego konkursu.
Poznoł żech wtedy osobiście człowieka o wielkim sercu dlo ślonskij godki, w osobie prof. Jana Miodka, kerego żech przed tym znoł yno z telewizyjnego programu „Ojczyzna, polszczyzna"
To tyż zaczon żech potym spisować po naszymu te moji przigody z utopkami i inkszymi straszkami z kerymi żech nojprzod spotkoł sie w starczynych łosprowkach. Od tego tyż czasu znajomi i z rodziny zaczli mi godać „Utopek", toż nic inkszego, yno trefiło mi pogodzic sie z takim sympatycznym przezwiskiym.
Napisoł żech ksionżka „Utopek z Wielopola", a niyskorzij „Z biegiem Rudy", kaj opisuja rostoliczne przigody z tyj i niy z tyj ziymi.
Tukej niżyj widać okładki z tych mojich ksionżek, przi kerych idzie poczytać konsek tych wstympow od prof:Miodka.
Jak by kery był zainteresowany, kaj tako ksionżka dostać, może sie symnom skontaktować :
Nikere opowiostki z tych ksionżek znojdziecie na inkszyj grzondce Utopkowyj zegrodki
Bogdan Dzierżawa
UTOPEK Z WIELOPOLA
Bogdan Dzierżawa
...”Utopek z Wielopola” – to książka wyjątkowego czaru językowego i niezwykłego autentyzmu regionalnego, napisana gwarą okolic Rybnika, najpiękniejszą w moim odczuciu gwarą całego dialektu śląskiego.
Jej autorem jest mistrz nad mistrze – Bogdan Dzierżawa, laureat pierwszego konkursu „Po naszemu, czyli po śląsku”, zorganizowanego w roku 1993 przez katowicką Rozgłośnię Polskiego Radia, człowiek, którego osobowością prawdziwie się zachwyciłem.
Jej bogatą częścią dzieli się on ze swymi czytelnikami, wprowadzając ich w nastrój podań ludu śląskiego. Pod piórem Bogdana Dzierżawy ożywa świat straszków, diobłów, klynkanic, połednic, skarbników i utopców – świat niby tajemniczy i straszny, a przecież dziwnie oswojony, tutejszy, bliski... Bo też ostatecznie bije z niego ciepło i swojskość własnie, której źródeł upatrywać trzeba przede wszystkim w warstwie językowej książki...
Prof. Jan Miodek
Z BIEGIEM RUDY
Bogdan Dzierżawa
(...) zachwyciły mnie w książce śląski, rybnicki krajobraz oraz topografia
tamtejszych rzek i miejscowości,
a szczególnie - urzekli ludzie i ich piękny język, będący żywą lekcją dialektologii - ze wszystkimi najważniejszymi cechami mowy śląskiej, pozwalającymi określić ją mianem języka Rejów i Kochanowskich.
Wsłuchuję się w jej źródlane strumienie, odnajduję ją w sobie lub dodaję do siebie z poczuciem niewysłowionej przyjemności i pasę się na niej niczym krowy na beskidzkich łąkach - mógłbym powtórzyć za Kazimierzem Kutzem, jednym z jurorów katowickiego konkursu, tak jak ja wykąpanym w śląskiej staromowie.
I tej radości, a także intelektualnej satysfakcji z obcowania z nią z serca życzę wszystkim, którzy sięgną po nową książkę Bogdana Dzierżawy.
